Jak prawidłowo zbierać sok z brzozy?

Gdzie wolno zbierać sok brzozowy?

Każdy mieszkaniec Łotwy ma prawo bezpłatnie zbierać sok brzozowy w lasach należących do LVM (Latvijas Valsts Meži) wyłącznie na własne potrzeby, wykonując 1 otwór. W miejscu wiercenia (do 50 centymetrów nad ziemią) drzewo musi mieć co najmniej 40 centymetrów średnicy.

Najbliższy las do zbierania soku można znaleźć na oficjalnej mapie LVM:
https://www.lvmgeo.lv/kartes

Albo pobierając aplikację LVM GEO Mobile.

Rysunek 1. Aplikacja LVM GEO Mobile

Zabrania się zbierania soku w parkach miejskich, parkach przyrodniczych oraz na obszarach ochrony przyrody. Nie zaleca się zbierania soku z drzew rosnących wzdłuż autostrad, linii kolejowych oraz w pobliżu osiedli mieszkaniowych.

Zbieranie soku brzozowego na własnych działkach nie jest w żaden sposób ograniczone przez prawo.

Na jakim terenie zbierać sok brzozowy?

Sok brzozowy należy zbierać w lesie, najlepiej w brzozowym zagajniku, a nie z pojedynczo stojącego drzewa. Nie warto zbierać soku na terenach podmokłych.

W zależności od miejsca wzrostu brzóz walory smakowe soku mogą się różnić. Na smak soku wpływają takie czynniki jak światło słoneczne, gleba, sąsiednie drzewa oraz czas zbioru.

W jakim okresie zbierać sok brzozowy?

Sok zaczyna się zbierać od końca lutego–marca (w zależności od regionu), gdy zaczynają nabrzmiewać pąki, i kończy, gdy rozwijają się liście. Najlepszy czas zbioru soku to godziny dzienne 12:00–18:00.

Pod koniec marca sok jest bardziej wodnisty. W kwietniu, gdy rozpoczyna się proces pękania pąków, sok zawiera więcej mikroelementów i cukrów.

Zbiór soku brzozowego

Wybierz nasłonecznioną stronę drzewa – budzi się wcześniej i daje więcej soku. Na jednym drzewie można wywiercić 1–2 otwory, bardzo rzadko 3.

• średnica pnia co najmniej 20 cm – 1 otwór
• średnica pnia co najmniej 40 cm – 2 otwory

WAŻNE! Tej zasady można przestrzegać na własnej działce. W lasach LVM można wywiercić tylko 1 otwór przy średnicy pnia co najmniej 40 cm.

1) Wywierć otwór na wysokości około 50 cm nad ziemią.

Głębokość wiercenia – około 5 cm (wliczając korę). Dla drzew z grubą korą głębokość wiercenia może sięgać 6–6,5 cm. Do kontroli głębokości wiercenia zaleca się użycie ogranicznika głębokości.

Średnica wiertła nie powinna przekraczać 8 mm. Im mniejszy otwór, tym mniejsza szkoda dla drzewa i tym szybciej zarasta powstała rana. Optymalna średnica otworu to około 7 mm – wystarczająca do zbioru soku i powodująca minimalne uszkodzenia drzewa.

Rysunek 2. Rurka ze stali nierdzewnej do zbioru soku brzozowego i klonowego (Producent: APPLE PRESS LTD.)

Kąt wiercenia około 90 stopni z niewielkim nachyleniem w stronę powierzchni ziemi. Do wiercenia otworu należy użyć wiertarki akumulatorowej lub wkrętarki. Można też użyć ręcznej wiertarki. W takim przypadku nie trzeba pilnować ładowania akumulatora i taka wiertarka zajmuje mniej miejsca w plecaku, a także ma mniejszą wagę. Jednak przy użyciu wiertarki ręcznej znacznie trudniej utrzymać wymagany kąt wiercenia, co może prowadzić do owalności uzyskanego otworu. A owalny otwór nie zapewnia wymaganej szczelności.

Dla precyzji wiercenia otworów kanadyjska firma CDL produkuje specjalne urządzenie (Precision Tapper), dzięki któremu można uzyskać idealne otwory i wyeliminować możliwość przecieków. A przy metodzie próżniowej, stosowanej do zbioru soku na skalę przemysłową, jest to bardzo ważne.

2) Wbij rurkę do zbioru soku w wywiercony otwór za pomocą małego młotka.

Pamiętaj, że rurka to nie gwóźdź, i należy ją wbijać lekkimi uderzeniami nadgarstka, aby nie rozszczepić pnia drzewa i nie zdeformować rurki. Jedna strona rurki powinna mieć stożkowy kształt, aby szczelnie zamocować się w otworze. Najlepiej używać rurki ze stali nierdzewnej, ponieważ w przeciwieństwie do plastikowej nigdy nie złamie się w pniu drzewa. Ponadto metalowe rurki łatwiej zdezynfekować przed użyciem, gotując je w wodzie. W końcu dla zbioru soku brzozowego bakterie stanowią największe zagrożenie.

Kolejna rada — sterylizuj wiertło przed każdą zmianą drzewa, aby nie przenosić grzybów i chorób z jednego drzewa na drugie. Do właściwej sterylizacji wiertła potrzebna jest butelka alkoholu ze spryskiwaczem.

Należy unikać wiercenia otworów w bezpośrednim sąsiedztwie starych otworów. Przyjęło się wiercić otwór 20 cm na prawo od oznaczenia z poprzedniego roku.

Bo oprócz oczywistej rany na pniu każdy otwór tworzy pionowy pas ciemnego drewna, który nie pozwala już na cyrkulację soku. Pas ten ma wysokość od 20 do 50 cm po obu stronach nacięcia i szerokość od 10 do 15 cm.

Dlatego, jeśli zamierzasz zbierać sok z tych samych drzew przez dłuższy czas, świeżo wykonany otwór warto oznaczyć farbą lub pinezką z kolorową główką i co roku zmieniać kolor. Wtedy łatwo rozpoznasz miejsce zeszłorocznego otworu, wracając do drzewa w kolejnym sezonie.

3) Ustaw pojemnik do zbioru soku

Jako pojemnik do zbioru soku można użyć:

1. plastikowego worka ze specjalnym uchwytem
2. szklanej butelki z korkiem pałąkowym
3. butelki PET po wodzie pitnej
4. plastikowego wiadra
5. szklanego gąsiora lub słoika
6. wiadra z bocznym otworem (tradycyjny pojemnik do zbioru soku klonowego w Kanadzie)

Rysunek 3. Zbiór soku brzozowego za pomocą rurki ze stali nierdzewnej, silikonowego wężyka i szklanego gąsiora

Rurka do zbioru soku zwykle ma występ lub haczyk, na którym można zawiesić butelkę za metalowy pałąk, uchwyt worka lub inny pojemnik. Metalową rurkę należy połączyć z pojemnikiem za pomocą silikonowego wężyka o odpowiedniej długości. Pokrywka pojemnika powinna mieć starannie wykonany otwór na wężyk, aby ograniczyć kontakt z powietrzem i dostawanie się owadów do środka, ponieważ słodki nektar szybko przyciąga owady. Pojemnik do zbioru soku należy ustawić w cieniu i nie pozostawiać dłużej niż na 6 godzin, ponieważ w słoneczne wiosenne dni sok może szybko skwaśnieć.

W ciągu 1 dnia można zebrać około 5–6 litrów soku z jednego otworu. Następnie dzienna ilość pozyskiwanego soku będzie się zmniejszać. Aby zniwelować spadek ilości pozyskiwanego soku, należy zminimalizować kontakt otworu z tlenem, ponieważ to właśnie tlen uruchamia proces zatykania kanałów przewodzących sok wokół otworu.

W dobrym sezonie można zebrać nawet 50 litrów soku z drzewa. Wydajność zależy od sezonu, wielkości pnia i warunków pogodowych.

4) Po zakończeniu zbioru soku ostrożnie usuń rurkę z pnia drzewa, nie podważając i nie uszkadzając przy tym kory.

Pod żadnym pozorem nie wolno zatykać otworu żadnym ciałem obcym (sęk, drewniany kołek, maść ogrodnicza lub mech), ponieważ spowolni to proces zarastania i może stać się przyczyną gnicia pnia drzewa. Nigdy też nie dezynfekuj otworu alkoholem. W takim przypadku rana całkowicie zarośnie w ciągu 1–2 lat. Drzewo samo potrafi goić rany.

Wideo 1. Jak prawidłowo zbierać sok brzozowy (Autor: Latvijas Valsts Meži)

Przechowywanie

Przechowywać zebrany sok w lodówce nie dłużej niż 2 doby.
W postaci pasteryzowanej sok można przechowywać 1–2 lata
Mrożony sok zachowa większość witamin i minerałów.

Co można zrobić z soku brzozowego?

1. wino musujące z soku brzozowego
2. syrop z soku brzozowego

Rysunek 4. Asortyment produktów BIRZĪ (łotewski producent napojów i syropów z soku brzozowego)

Niezbędny sprzęt do zbioru soku:

1. Wiertło z ogranicznikiem głębokości
2. Wiertarka ręczna lub akumulatorowa
3. Rurka ze stożkiem
4. Haczyki do zawieszania pojemnika z sokiem
5. Młotek
6. Silikonowy wężyk
7. Pojemniki na sok

Rysunek 5. Zestaw do zbioru soku brzozowego i klonowego BS-2 (Producent: APPLE PRESS LTD.)

Rysunek 6. Rurka z haczykiem ze stali nierdzewnej do zbioru soku brzozowego i klonowego (Producent: APPLE PRESS LTD.)

To ciekawe!

Można także zbierać sok klonowy, sok z buków, sok jesionowy, sok orzechowy (sok z drzew orzecha włoskiego, czarnego i mandżurskiego). Producent syropów drzewnych twierdzi, że prawidłowo ugotowany syrop orzechowy pod względem walorów smakowych przewyższa najlepszy syrop klonowy!

Rysunek 1. Asortyment produktów „6 KLONÓW” (rosyjski producent syropów brzozowych, klonowych, orzechowych i innych syropów drzewnych)

Niniejszy artykuł został opracowany w oparciu o ustawodawstwo Republiki Łotewskiej. Przy zbiorze soków drzewnych na terytorium innych państw należy przestrzegać wszystkich przepisów i zasad kraju docelowego.

© APPLE PRESS LTD. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie, rozpowszechnianie i wykorzystywanie tekstu, obrazów lub jakichkolwiek innych materiałów strony bez pisemnej zgody właściciela praw autorskich jest zabronione.

---